Co roku w Polsce u ok. 3,5 tys. osób wykrywany jest czerniak, a u 8,5 tys. – rak podstawnokomórkowy. Chorych na nowotwory skórne jest trzykrotnie więcej niż 20 lat temu. Nie są to dane całkowite, ponieważ aż 85% osób, które zauważają u siebie zmiany skórne, niestety nie idzie do lekarza. Mamy świadomość zagrożenia, ale nie badamy się. Skutek tego jest taki, że rocznie umiera na to schorzenie co trzeci chory, a w sumie tyle samo osób, co np. w Australii gdzie  zachorowań jest 8-10 razy więcej.

 

Profilaktyka i czynniki ryzyka

Jednym z największych zagrożeń jest częste przebywanie na słońcu bez odpowiedniego zabezpieczenia w postaci kremów z wysokim filtrem. Jeśli lubisz kąpiele słoneczne pamiętaj o:

  • Używaniu wodoodpornej emulsji z filtrem min. 30 SPF, przy czym warto aplikować ją kilka razy w ciągu dnia
  • Przebywaniu w cieniu, szczególnie należy chronić swoją skórę między 11:00 a 15:00
  • Noszeniu kapelusza, który ochroni głowę
  • Zakładaniu okularów słonecznych z filtrem UV, zabezpieczających gałkę oczną, często atakowaną przez czerniaka

Ponadto w grupie podwyższonego ryzyka znajdują się członkowie rodziny w której pojawił się przypadek raka skóry, osoby po 60-tym roku życia, w tym częściej panowie. Nowotwór może pojawić się również u dorosłych, którzy w dzieciństwie doznali poparzenia słonecznego, ponieważ choroba ta ujawnia się nawet po 20-30 latach. Wiadomo również, że korzystanie z solarium poważnie podnosi ryzyko zachorowania na nowotwór skóry.

 

Co powinno niepokoić

Szacuje się, że dorosły człowiek posiada 10-50 znamion, tzw. pieprzyków. Średnio 1 na 200 000 zmienia się w najgroźniejszy nowotwór, czyli czerniaka. Każdą zatem nową zmianę skórną, która wyda się niepokojąca, należy pokazać lekarzowi pierwszego kontaktu lub dermatologowi. Cechy atypowych pieprzyków określa się za pomocą kryteriów ABCDE, (pochodzących od pierwszych liter angielskich słów: Asymmetry, Border, Color, Dimension i Evolution), co oznacza w praktyce:

  • A – asymetria – nieproporcjonalność zmiany skórnej, gdy jedna jej połowa znacznie różni się od drugiej. Pieprzyki o regularnych, owalnych kształtach raczej nie są groźne dla zdrowia
  • B – brzegi – poszarpane, ząbkowane, nierówne krawędzie, to znak, że należy je skonsultować
  • C – czerwone i czarne – czerniak może przybrać różne kolory, w tym również błękitne i szare, szczególnie bacznie należy przyjrzeć się wszystkim, które są o wiele ciemniejsze od pozostałych, a na pewno wtedy, gdy otacza je czerwona obwódka
  • D – duży rozmiar – wszystkie znamiona o średnicy większej niż 5 mm powinny być natychmiast skontrolowane przez lekarza. Można to sprawdzić prostym testem ołówka, czyli przyłożyć jego końcówkę do pieprzyka – jeśli wystaje poza obwód, należy natychmiast udać się do dermatologa
  • E – ewolucja – czerniak stale się zmienia, rośnie, może mieć różne kolory i swędzieć. Często wyrasta poza powierzchnię skóry. Jeśli tak się dzieje, należy bezzwłocznie udać się do specjalisty

 

Diagnoza - rak

Rak skóry może przybrać dwie postaci – łagodną i złośliwą. Ta pierwsza nie stanowi zagrożenia dla życia - po usunięciu przeważnie nowotwór nie pojawia się kolejny raz, a jego tkanki nie rozprzestrzeniają się też na inne części ciała. Z kolei drugi, złośliwy rodzaj raka, niesie już ze sobą realne zagrożenie życia. Najczęściej pojawia się na twarzy, głowie, szyi, dłoniach i rękach.

Typy nowotworów złośliwych skóry:

  • Rak podstawnokomórkowy – najczęściej występujący, jednak o niskim stopniu złośliwości. Rozwija się powoli, rzadko powoduje przerzuty. Leczy się go usunięciem chirurgicznym wraz z niewielkim marginesem zdrowiej skóry lub radioterapią. Radioterapia polega na niszczeniu komórek rakowych poprzez precyzyjne dotarcie do nich promieni o wysokiej energii. Stosuje się ją wtedy, kiedy znamię występuje w trudnym do operacji miejscu lub blizna po zabiegu mogłaby okazać się zbyt poważna. Tą metodą usuwa się zatem nowotwory powiek, uszu lub nosa. Radioterapię wykorzystuje się również przy leczeniu nawrotów choroby.
  • Rak kolczystokomórkowy – rozwija się na styku skóry i błon śluzowych, czyli np. na wardze dolnej, języku, nosie, narządach płciowych. Ma postać guzka lub owrzodzenia, może mu towarzyszyć ból, swędzenie lub również krwawienie. Leczenie jest podobne jak w przypadku raka podstawnokmórkowego, czyli poprzez wycięcie lub radioterapię.
  • Czerniak – najbardziej niebezpieczna postać nowotworu. Pojawia się wtedy, gdy komórki produkujące pigment (melanocyty) stają się nietypowe, dzielą się bez kontroli i określonego porządku. Czerniak może pojawić się zarówno w skórze, jak i oku. Bardzo szybko się rozwija, jest dość odporny na leki i często skutkuje przerzutami do innych organów. Najgroźniejsze są pieprzyki o czarnym kolorze, zupełnie płaskie, pozbawione włosów. Ryzyko niosą jednak również wszelkie zgrubienia, owrzodzenia, znamiona o zmiennym kształcie i barwie, powodujące ból i krwawienie. Czerniaka leczy się chirurgicznie, za pomocą chemioterapii i radioterapii a niekiedy kombinacją tych metod.

W ośrodkach  Affidea stosujemy bardzo nowoczesne, bezpieczne urządzenia do radioterapii. Planowanie w oparciu o przekroje z tomografii komputerowej pozwala na dokładne zaplanowanie leczenia i skierowanie promieniowania na obszar zmieniony chorobowo, jednocześnie ograniczając do minimum działanie promieni na zdrowe tkanki. Leczenie promieniami jest niebolesne i trwa tylko kilka minut. W czasie każdej sesji napromieniania w pomieszczeniu akceleratora pacjent spędza od 5-15 minut. Każdy etap planowania i napromieniania kontrolowany jest przez lekarza, fizyka i technika.

Pamiętaj, że wcześnie wykryty rak skóry, niezwykle zwiększa szanse na zupełne wyleczenie. Jak w każdej chorobie tak i w tej profilaktyka jest podstawą. Nie lekceważ zagrożenia, wystawiając ciało na słońce w okresie najbardziej intensywnego promieniowania. Ładna opalenizna nie zrekompensuje utraty zdrowia, a czasem i życia. Jeśli zauważysz niepokojące zmiany skórne, jak najszybciej udaj się do lekarza i podejmij leczenie.